Adige Ne Demek?

Çerkes halkının kendilerine verdiği adı anlamak.

Çerkes kültürü hakkında biraz okuduysanız, muhtemelen iki ismin kullanıldığını fark etmişsinizdir: "Çerkes" ve "Adige". Genellikle birbirinin yerine kullanılır, bu kafa karıştırıcı olabilir. Peki fark nedir?

Adige: Öz Ad

Adige (Адыгэ) Çerkes halkının kendi dillerinde kendilerine verdiği isimdir (endonim). Binlerce yıldır kullandıkları yerli terimdir. İster Kabardey, ister Şapsığ, ister Abzeh, Temirgoy, Besleney, Natuhay veya on iki geleneksel alt gruptan herhangi biri olsun, hepsi kendilerini Adige olarak tanımlar. Kabile farklılıklarını aşan birleştirici kimliktir.

"Çerkes" dışarıdan verilen isimdir (ekzonim). "Черкес" Rusça ve Türkçe terimdir. "Cherkess" kelimesinin kökeni tartışmalıdır: bazı bilginler Türkçe, diğerleri ortaçağ Gürcüce veya Yunanca bir terimle ilişkilendirir. Her halükârda dışarıdan bir etiketir. Yerli isim Adige'dir.

Adige Kelimesinin Kökeni

"Adige" kelimesinin tam kökeni dilbilimciler arasında tartışılmaktadır. Popüler bir halk etimolojisi "güneşin çocukları" veya "ışık halkı" anlamıyla ilişkilendirir. Bu yorum diasporada yaygındır ve duygusal açıdan anlam taşır. Başka bir teori Karadeniz kıyısıyla ilişki kurarak "kıyı insanları" anlamını önerir. Kesin olan, kelimenin çok eski olduğu ve halk tarafından yüzyıllar boyunca kesintisiz kullanıldığıdır.

Adige vs Çerkes vs Circassian

Her üç terim aynı halkı ifade eder. Adige yerli isimdir. "Çerkes" Türkçe/Rusça terimdir. "Circassian" İngilizce terimdir. Akademik ve kültürel bağlamlarda "Adige" giderek daha çok tercih edilir. Karmaşıklık ekleyen bir durum: "Adige" bazen tüm halk yerine sadece Batı Çerkes lehçesini ve konuşanlarını ifade eder. Bağlam genellikle netleştirir. Detay: Kabardeyçe-Adigece farkları.

On İki Adige Kabilesi

Adige ulusu tarihsel olarak on iki ana kabile grubundan oluşuyordu: Kabardeyler, Şapsığlar, Abzehler, Temirgoylar, Besleneyler, Natuhaylar, Janeler, Hatukaylar, Yegerukaylar, Mamhegoğlar, Mahoşlar ve Ubıhlar. Çerkes bayrağındaki 12 yıldız bu kabileleri temsil eder. Farklılıklarına rağmen hepsi kendilerini Adige olarak tanırdı.

Adığağe: Adigelik

Adığağe (Адыгагъэ) "Adigelik" veya "Adige olma niteliği" anlamına gelir. Çerkes kimliğinin tamamını kapsar: dil, Habze, kültürel değerler, davranış ve dünya görüşü. Bu pasif (doğuştan gelen) değil aktif (yaşamla somutlaştırılması gereken) bir kimliktir.

Çerkesler birinin "adığağe'si olduğunu" söylediğinde, o kişinin Çerkes değerlerinin en iyisini temsil ettiğini kastedirler: misafirperverlik, büyüklere saygı, vakar, cesaret ve kültürel bilgi. Adığağe aynı zamanda sorumluluk da içerir: Adige olarak tanımlıyorsan, toplumu onurlandıran davranışlar beklenir.

Modern Dünyada Adige

Bugün Adige olmanın ne anlama geldiği evrim geçiriyor. Kafkasya'daki Çerkesler için kimlik günlük yaşama köklenmiştir. Diasporadakiler için Adige olmak daha bilinçli bir tercihtir. Sosyal medya Adige kimliği için yeni alanlar yaratmıştır: Türkiye, Ürdün ve Almanya'daki genç Çerkesler 21. yüzyılda Adige olmanın ne demek olduğunu tartışıyor.

Geleneksel kıyafetli bir Çerkes soylusunun 19. yüzyıl portresi. Adige kimliğinin yüzlerce yıllık tarihi vardır.

Çerkes dilini öğrenmek Adige kimliğiyle bağ kurmanın belki de en anlamlı yoludur. Dil, Adige olmanın ne anlama geldiğini tanımlayan sesleri, kavramları ve dünya görüşünü taşır.