Kabardeyce ve Adigece: Fark Nedir?

5 Ekim 2026 tarihinde güncellendi · 3 dk okuma

İki isim, bir halk

Bütün Çerkesler kendilerine Adige (Адыгэ) der; ailesi ister Kabardey, ister Şapsığ, Abzeh, Bjeduğ, Temirgoy ya da başka bir gruptan olsun. Dil söz konusu olduğunda ise “Kabardeyce” ve “Adigece” iki yazı dilinin adıdır:

• Kabardeyce (Doğu Çerkesçesi, Kabardey-Çerkesçesi de denir; Kabardeyce къэбэрдейбзэ ya da kısaca адыгэбзэ): Kabardey-Balkar ve Karaçay-Çerkes’te resmî dil; diasporada da konuşulur. Yaklaşık 1,9 milyon konuşuru var.
• Adigece (Batı Çerkesçesi; кӀахыбзэ ya da адыгабзэ): Adige Cumhuriyeti’nin iki resmî dilinden biri; en çok Türkiye, Ürdün, Suriye ve İsrail’deki diasporada konuşulur. Yaklaşık 600 bin konuşuru var. Yazı dili büyük ölçüde Temirgoy lehçesine dayanır.

Adın anlamı için: Adige ne demek?

Ne kadar farklılar?

Önemli olacak kadar farklı, anlaşamayacak kadar değil. İki dil karşılıklı anlaşılırdır: konuşanlar, değişen kolaylıkla, iletişim kurabilir. Gündelik konuşma, yabancı konulardan daha kolay yürür ve alışkanlık yardımcı olur. Dilbilimcilerin ad konusunda anlaşamamasının nedeni de bu: kimine göre iki dil, kimine göre tek Çerkes dilinin iki lehçesi. Rusya’da her birinin kendi yazı standardı, alfabesi ve kendi cumhuriyetinde resmî statüsü var.

Temel farklar

Sesler

En büyük fark budur. Adigecede daha çok ünsüz var (lehçeye göre 50 ile 60 arası) ve sesbilgisi Kabardeyceden karmaşıktır: Kabardeycede olmayan retrofleks ünsüzleri ve onların yuvarlak biçimlerini içerir. Kabardeyce ise ejektif kapantılı-sızıcıları ejektif sızıcılardan ayıran çok az dilden biridir. İkisinde de yalnızca üç ünlü sesbirim vardır. Alfabeler de bunu gösterir: uygulama 66 Adige ve 60 Kabardey harfi öğretir; Дзу, Жъ, Жъу, ПIу, ТIу, Цу, Чъ, Шъ, Шъу, ШI, ШIу yalnızca Adigecede, ФI, ЩI, Ху, Кхъ, Кхъу yalnızca Kabardeycede bulunur. Her harfi Çerkes alfabesi sayfasında dinleyin.

Kelimeler

Temel kelime hazinesinin çoğu ortaktır, ama birçok gündelik kelime farklıdır, bazıları da bir iki sesle ayrılır. Uygulamanın iki kursundan on üç çift, uygulamanın sesiyle:

Dilbilgisi

Dilbilgisinde ikisi aynı düzeni izler: bütün Kuzeybatı Kafkas dilleri gibi ikisi de ergatiftir, fiil cümlenin sonunda gelir ve uzun kelimeler birçok küçük parçadan kurulur.

Tarihçe

Kabardeyce doğudaki Çerkes gruplarının, Adigece batıdakilerin dilidir. Ayrım Sovyet döneminde resmîleşti; her biri kendi yazı standardını aldı: önce Latin alfabesi (Kabardeyce 1923-1936, Adigece 1927-1938 arasında yaygın olarak), sonra Kiril (Kabardeyce 1936’dan, Adigece 1938’den beri). O zamandan beri her birinin kendi yazımı, ders kitapları ve sözlükleri var.

Ortak yönleri

• Aynı aile: Abhazca, Abazaca ve artık konuşulmayan Ubıhça ile birlikte Kuzeybatı Kafkas dilleri.
• Aynı yazı: palochka (Ӏ) ve harf birleşimleriyle Kiril.
• Aynı yapı: az ünlü, çok ünsüz, ergatif dilbilgisi.
• Aynı kültür: Xabze’nin, misafirperverliğin ve ailenin kelimeleri ve onları taşıyan atasözleri. Xabze, Çerkes ahlak kuralları
• Aynı durum: UNESCO Çerkesçeyi, Kabardeyce ve Adigece olarak, kırılgan diller arasında sayar.

Hangisini öğrenmeli?

Ailenize bakın. Aileniz Kabardey ise Kabardeyce öğrenin. Kökleriniz Adige Cumhuriyeti’ndeyse ya da aileniz Şapsığ, Abzeh, Bjeduğ veya Hatukay ise Adigece öğrenin. Aile bağı yoksa ikisi de olur: Kabardeycenin konuşuru daha çok, Adigece diasporada yaygın. Hangisini seçerseniz seçin, alfabe ve ilk selamlarla başlayın: Kabardeyce öğren ya da Adigece öğren; ayrıca Çerkesçe nasıl öğrenilir.

iPhone ve Android’de ücretsiz

Günde birkaç dakikada Çerkesçe öğrenin

Sesli kısa Kabardeyce veya Adigece dersler, alfabe kursu ve yapay zekâ öğretmen. İlk dersler hesap açmadan çalışır.

İndirin:App Storeİndirin:Google Play

Kamerayla tara

★★★★★ App Store'da 4,9 · 100+ ülkeden 53.000+ kişi

Kabardeyce ve Adigece: sorular