Kayseri il sınırları içinde 57 Çerkes köyü var; Uzunyayla bölgesindeki komşu il köyleriyle birlikte 66. Köyler Pınarbaşı ilçesinden Sivas’ın Kangal ve Şarkışla ilçelerine uzanan Uzunyayla’da toplanıyor ve bölge, Çerkes yerleşimi bakımından Türkiye’de Samsun’dan sonra ikinci sırada. Ağırlıklı dil Doğu Çerkesçesi, yani Kabardeyce.
Uzunyayla: atlar için seçilmiş bir yayla
Çerkeslerin Kayseri’deki yerleşimleri, Pınarbaşı’ndan başlayıp Sivas’ın Kangal ve Şarkışla ilçelerini de içine alan Uzunyayla bölgesindedir. Yazları sıcak, kışları çok soğuk geçen bu bozkır yaylasında orman da verimli toprak da azdır. Rapora göre Çerkesler bölgeye 1859’dan itibaren, sonraki on yıllar boyunca yerleşti; çoğu Çerkes Karadeniz üzerinden deniz yoluyla gelirken Uzunyayla’ya yerleşenler Güney Kafkasya üzerinden kara yoluyla geldi ve yanlarında at cinslerini getirdi. Anavatandan bu kadar farklı bir coğrafyanın seçilmesinin nedeni tam da budur: Uzunyayla at yetiştiriciliğine çok uygundur.
Kayseri’yi Türkiye’nin diğer bölgelerinden ayıran bir özellik daha var: başka illerde Çerkesler farklı etnik grupların yanına yerleştirilirken, Uzunyayla’da tamamen boş bir bölgeye toplu hâlde yerleştiler. Göçün tarihçesi için Türkiye’deki Çerkesler sayfamıza bakabilirsiniz.
Köyler: 57 artı 9
Kayseri il sınırları içinde 57 Çerkes köyü bulunuyor; idari olarak komşu illere bağlı olup Uzunyayla’da kalan köylerle birlikte sayı 66’ya çıkıyor. Rapora göre bu 66 köyün 57’sinin sakinleri etnik Çerkes; 5’i Abaza köyü, 4 köyde ise Çerkeslerle birlikte Çeçenler ve Karaçaylar yaşıyor, üstelik bu komşuların birçoğu evlilikler ve yakın ilişkiler yoluyla Çerkesçeyi benimsemiş ya da çift dilli. Türkiye’nin başka bölgelerindeki Çerkes köylerinin çoğu karma nüfuslu hâle gelmişken Uzunyayla köyleri büyük ölçüde homojen kaldı.
Son 30-40 yılda köyler, iş ve eğitim için başta Kayseri olmak üzere Ankara, İzmir ve İstanbul’a göçle büyük ölçüde boşaldı. Yine de bağ kopmadı: raporun anlattığına göre yollar iyileşip araç sahipliği artınca, özellikle de pandemiden sonra birçok aile köydeki evini onardı; hafta sonları ve yazlar yeniden köyde geçiyor.
Dil: Kabardeycenin kalesi
Kayseri Çerkesleri ağırlıkla Doğu Çerkesçesi, yani Kabardeyce konuşur; 66 köyün 15’inde Batı Çerkesçesi konuşulur ve Kabardeyce, kendi dilleri olan Abazalar için bile bölgenin ortak dilidir. Rapor Kayseri’yi, Çerkesçeyi bilme düzeyi ve dili öğretme çabaları bakımından Türkiye’nin en güçlü illerinden sayıyor; ama dil bugün anadili olarak çoğunlukla yaşlılar ve orta yaşın üzerindekilerce konuşuluyor.
Okul tarafında Kayseri öne çıkıyor: ortaokullardaki seçmeli Çerkesçe dersi (resmî adıyla Adıgece) fiilen yalnızca Kayseri ve Düzce’de açılabildi. 2022-2023’te, Panlı ve Karakuyu köy okulları dahil 8 sınıfta 105 öğrenci bu dersi aldı; dersin açılabilmesi için en az 10 öğrencinin başvurması gerekiyor. Erciyes Üniversitesi’ndeki Çerkez Dili ve Kültürü bölümü 2018-2019’da öğrenci almaya başladı ve ilk mezunlarını 2023’te verdi. Kayseri Kafkas Derneği de kurslar düzenliyor: 2021’deki çevrim içi Çerkesçe kursunu 45 öğrenci sertifikayla bitirdi.
Bugün
Kesin bir nüfus sayımı yok; rapora göre dernek üyelerinin tahminiyle yalnızca Kayseri şehir merkezinde yaklaşık 40 bin Çerkes yaşıyor ve bölge, Çerkes yerleşimi ve nüfusu bakımından Türkiye’de Samsun’dan sonra ikinci sırada. Şehirdeki aileler akrabalık ve köylülük bağlarını sürdürüyor; derneğin çatısı altında kurslar, buluşmalar ve kültür çalışmaları devam ediyor. Diğer illerin köyleri için Tokat sayfamıza da bakabilirsiniz.
iPhone ve Android’de ücretsiz
Uzunyayla’nın dili telefonunuzda
Sesli tam Kabardeyce ve Adigece kursu, alfabe ve Xabze dersleri.
App Store'da 4,9 100+ ülkeden 53.000+ kişi
Sorular
Kayseri’de kaç Çerkes köyü var?
Saha raporuna göre Kayseri il sınırları içinde 57 Çerkes köyü var. Uzunyayla bölgesinde kalan komşu il köyleri de sayılınca bu sayı 66’ya ulaşıyor.
Uzunyayla neresidir?
Kayseri’nin Pınarbaşı ilçesinden başlayıp Sivas’ın Kangal ve Şarkışla ilçelerine uzanan, yazları sıcak kışları çok soğuk bir bozkır yaylası. Çerkesler bölgeye 1859’dan itibaren yerleşti.
Kayseri Çerkesleri hangi lehçeyi konuşur?
Ağırlıkla Doğu Çerkesçesi, yani Kabardeyce. 66 köyün 15’inde Batı Çerkesçesi konuşuluyor; Kabardeyce bölgede ortak dil durumunda.
Kayseri’de Çerkesçe dersi var mı?
Evet: ortaokullardaki seçmeli ders (resmî adıyla Adıgece) Türkiye’de fiilen yalnızca Kayseri ve Düzce’de açılabildi. 2022-2023’te Kayseri’de, Panlı ve Karakuyu köy okulları dahil, 8 sınıfta 105 öğrenci bu dersi aldı. Erciyes Üniversitesi’nde de Çerkez Dili ve Kültürü bölümü var; ilk mezunlarını 2023’te verdi.
Kayseri’de kaç Çerkes yaşıyor?
Kesin bir sayı yok. Rapora göre dernek üyelerinin tahminiyle yalnızca Kayseri şehir merkezinde yaklaşık 40 bin Çerkes yaşıyor; bölge, Çerkes yerleşimi ve nüfusu bakımından Türkiye’de Samsun’dan sonra ikinci sırada.
Köylerde hâlâ Çerkesçe konuşuluyor mu?
Rapora göre Kayseri, Çerkesçeyi bilme düzeyi en yüksek illerden; ama dil bugün anadili olarak çoğunlukla yaşlılar ve orta yaşın üzerindekilerce konuşuluyor, çocuklarda bu oran çok düşük.
Kaynaklar
- Murat Topçu, “Türkiye’nin Kayseri İlinde Çerkesçenin Durumuna İlişkin Saha Çalışması Raporu” (Minority Rights Group, MARC projesi; saha çalışması Haziran 2023; 16 Ekim 2026’da okundu): köy sayıları, lehçeler, dil durumu, dersler ve dernek çalışmaları.
- Türkiye’deki Çerkeslerin genel tarihi ve bugünü: bu sitenin Türkiye’deki Çerkesler sayfası ve kaynakları.
Dünyanın dört bir yanındaki Çerkeslerle tanışın
Türkiye, Ürdün, Rusya ve daha birçok ülkedeki Çerkeslerle sohbet edin ve onlarla birlikte, kısa günlük derslerle Kabardeyce veya Adigece öğrenin.
Ücretsiz indir100+ ülkeden 53.000+ kişi
