Samsun, Türkiye’nin en çok Çerkes yaşayan ili olarak anılır: il genelinde 88 Çerkes köyü vardır, Türkiye genelindeki 572 Çerkes yerleşiminin en büyük payı buradadır. Köyler en başta Çarşamba’da, ayrıca Bafra, Alaçam, Terme, Havza, Ladik, Asarcık, Vezirköprü ve Kavak ilçelerindedir; ağırlıklı dil Batı Çerkesçesidir (Abzeh ve Şapsığ).
Neden Samsun
Cevap haritada: Samsun, Karadeniz’in orta kesiminde, karşı kıyıdaki limanların tam karşısında durur. Rapora göre göç yıllarında çok sayıda Çerkes bu konum yüzünden Samsun’a yerleşti; rapor Samsun’un “Türkiye’nin en çok Çerkes yaşayan ili” olarak anıldığını da not ediyor. Göçün bütün hikâyesi için Türkiye’deki Çerkesler sayfamıza bakabilirsiniz.
Köyler ve ilçeler
Rapora göre Samsun’da 88 Çerkes köyü var. Bu, Türkiye ölçeğinde çok büyük bir sayı: Türkiye’deki Tehlike Altındaki Diller Ağı’nın verisiyle ülke genelindeki Çerkes yerleşimi/köyü sayısı 572. Çerkesler en yoğun Çarşamba ilçesinin köylerinde yaşıyor; onu Bafra, Alaçam, Terme, Havza, Ladik, Asarcık, Vezirköprü ve Kavak ilçeleri ile şehir merkezi izliyor. Yerleşimin bu kadar çok ilçeye dağılmış olması, aşağıda görüleceği gibi, dil dersleri için de belirleyici oldu.
Dil: Abzeh ve Şapsığ lehçeleri
Samsun’da ağırlıkla Batı Çerkesçesi konuşulur; rapor özellikle Abzeh ve Şapsığ lehçelerini sayar. Dilin bugünkü durumu ise Türkiye genelindeki tabloya benziyor: görüşmelerde ortak cevap, Çerkesçeyi artık çoğunlukla dede ve nine kuşağının konuştuğu, gençlerin bilmediği yönünde. Dernek kursları var ama haftada iki saatle dil öğrenmenin zorluğunu görüşülenler de söylüyor; okullardaki seçmeli Çerkesçe dersi ise, yerleşimin dağınıklığı ve 10 öğrenci koşulu yüzünden Samsun’da bugüne dek hiç açılamadı.
Bugün
Samsun’da dört Çerkes derneği faaliyette; dil kursları da bu dernekler üzerinden yürüyor. Köy sayısının büyüklüğüne rağmen rapor, kültürel asimilasyonun da yüksek anıldığı bir il olduğunu not ediyor: dil, kuşak atlandıkça inceliyor. Diğer illerin köyleri için Kayseri (Uzunyayla) ve Tokat sayfalarımıza bakabilirsiniz.
iPhone ve Android’de ücretsiz
Dil köyde kalmasın, cebinize gelsin
Sesli tam Adigece ve Kabardeyce kursu, alfabe ve Xabze dersleri.
App Store'da 4,9 100+ ülkeden 53.000+ kişi
Sorular
Samsun’da kaç Çerkes köyü var?
Saha raporuna göre 88. Türkiye genelindeki Çerkes yerleşimi/köyü sayısı 572 olarak veriliyor; yani en büyük pay Samsun’da.
Samsun’un hangi ilçelerinde Çerkes köyleri var?
En başta Çarşamba; ayrıca Bafra, Alaçam, Terme, Havza, Ladik, Asarcık, Vezirköprü ve Kavak ilçeleri ile şehir merkezinde Çerkesler yaşıyor.
Samsun Çerkesleri hangi lehçeyi konuşur?
Ağırlıkla Batı Çerkesçesi: rapor özellikle Abzeh ve Şapsığ lehçelerini sayıyor.
Samsun neden bu kadar çok Çerkes yerleşimi aldı?
Rapora göre konumu yüzünden: Samsun, Karadeniz’in orta kesiminde, karşı kıyıdaki limanların tam karşısındadır ve göç yıllarında çok sayıda Çerkes bu yüzden buraya yerleşti.
Samsun’da okullarda Çerkesçe dersi açıldı mı?
Rapora göre bugüne dek hiç açılamadı: yerleşim birçok ilçeye dağılmış durumda ve dersin açılması için gereken 10 öğrenci koşulu bir okulda sağlanamıyor. Dil kursları dernekler üzerinden yürüyor; Samsun’da dört Çerkes derneği var.
Samsun’da hâlâ Çerkesçe konuşuluyor mu?
Gittikçe daha az. Raporun görüşmelerinde ortak tablo şu: bugün Çerkesçeyi çoğunlukla dedeler ve nineler, bazen de anne babalar konuşuyor; gençler bilmiyor.
Kaynaklar
- Dr. Yasemin Oral, “Circassian Minority in Turkey: The Samsun Case” (Minority Rights Group, MARC projesi; saha çalışması Temmuz 2023; 16 Ekim 2026’da okundu): köy sayısı, ilçeler, lehçeler, dil durumu ve dernekler.
- Samsun’un Çerkes yerleşimi ve nüfusu bakımından Türkiye’de ilk sırada olduğunu Murat Topçu’nun Kayseri saha raporu da belirtir (Kayseri’yi Samsun’dan sonra ikinci sayar).
- Türkiye’deki Çerkeslerin genel tarihi ve bugünü: bu sitenin Türkiye’deki Çerkesler sayfası ve kaynakları.
Dünyanın dört bir yanındaki Çerkeslerle tanışın
Türkiye, Ürdün, Rusya ve daha birçok ülkedeki Çerkeslerle sohbet edin ve onlarla birlikte, kısa günlük derslerle Kabardeyce veya Adigece öğrenin.
Ücretsiz indir100+ ülkeden 53.000+ kişi
