Kabardeycede düğüne хьэгъуэлIыгъуэ denir; düğünün kalbi ise нысашэ’dir: gelini baba evinden damadın evine getirmek ve bununla ilgili bütün kutlama. Çerkes düğün gelenekleri, bu yolculuğun etrafında ne kadar çok şey olduğuyla tanınır; görücülerin ilk ziyaretinden gelinin yeni evindeki ilk dikişine kadar.
Bu sayfa eski Kabardey düğününü, her adeti kendi maddelerinde anlatan Kabardey-Çerkes–Rusça sözlükteki (Nalçik, 2008) kelimelerle adım adım izliyor. Adetler Çerkes toplulukları, köyler ve aileler arasında farklıydı ve birçoğu artık uygulanmıyor; bu yüzden bunu bugünkü her düğün için bir kural değil, sözlüğün kaydettiği gelenek olarak okuyun.
Görücülük
Evlilik görücülerle başlardı. Sözlükte onlar için birkaç kelime var: görücü ya da görücülüğün kendisi olan лъыхъу ve “aracı, elçi” anlamına da gelen лIыкIуэ. Damadın görücüleriyle gelinin akrabalarının ilk buluşmasının da bir adı vardı: зэхэщIэ. Düğünden önce gelinin akrabaları damadın evini ve hanesini görmeye de gelebilirdi; bu adete унаплъэ denirdi.
Damadın kendisi псэлъыхъу’dur; sözlük bunu kelime anlamıyla “can arayan” diye açıklıyor. Eskiden damat tarafı başlık parası, уасэ, öderdi; bu kelime bugün sadece “fiyat” demek. Dil bile insanları farklı evlendirir: kadın дэкIуэн, yani biriyle “gider”; erkek ise къэшэн, yani eşini eve “getirir”.
Gelin alma
Baba evinden ayrılmak küçük, şakacı ödemelerle doluydu. Damat tarafı, gelini baba evinin avlu kapısından çıkarmak için sembolik bir para öderdi: куэбжэдэнэ. Başka bir Kabardey adetinde gelinin akrabalarının en yaşlı kadınına ödeme yapılır, ancak o zaman bu kadın ayağa kalkıp gelinin götürülmesine izin verirdi.
Yolda biri şaka olsun diye düğün alayının önünü kesebilirdi; eski adete göre ona bir kadeh ya da içki boynuzu, гъуэгубжьэ, sunulurdu. Damadın evine yakın bir yerde alay yiyecek ve içecekle karşılanırdı: пехьэжьэ. Gelin de doğrudan damadın evine gitmezdi: önce damadın bir arkadaşının ya da akrabasının evine, тешэрэщ’e götürülür ve bir süre orada kalırdı.
Kendi düğününde olmayan damat
En bilinen Çerkes düğün adetlerinden biri, damadın kendi düğününden uzak durmasıdır. Sözlük bunu iki yerde kaydediyor: düğün süresince damada щауэ denir ve къан kelimesinin anlamlarından biri, düğün bitene kadar bir akrabasının ya da arkadaşının evinde kalan damattır. Arkadaşları ona orada ziyafet verir, düğünde ise onun adına sağdıcı, щауэкъуэт, iş görürdü. Sonunda щауэишыж yapılırdı: damadın arkadaşlarıyla birlikte eve getirildiği ve evin büyüklerince karşılandığı tören.
Gelinin eve girişi
Düğünün en ağırbaşlı anı, gelinin damadın anne babasının evine getirilmesiydi: унэ ишэн. Gelinin başında duvak, щхьэтепхъуэ, olurdu ve düğün töreni sırasında щхьэтех denen bir erkek duvağı gelinin başından kaldırırdı. Sözlüğün açıkladığına göre gelinin dudaklarına bal ve tereyağından yapılmış bir tatlı sürülürdü, ağzından hiçbir zaman acı söz çıkmasın diye.
Bazı adetler cesurdu. Düğün sırasında herkes eve atıyla girebilirdi ve kızlar atın yelesine mendil bağlamak zorundaydı; sözlük bu adetin 1960’lara kadar sürdüğünü belirtiyor.
Oyunlar, dans ve şapka
Çerkes düğünü aynı zamanda bir джэгу’dur; bu kelime hem oyun hem de dans eğlencesi demek. Atlılar atlı oyunlarda yarışırdı. Birinde gelin tarafının atlıları dikkatsiz bir misafirin şapkasını kapar ve sahibi geri alamazsa şapka kapanda kalırdı. Bir başkasında, пыIэеуэ’de, atlılar nişancılıklarını ve binicilik ustalıklarını göstermek için bir şapkaya ateş ederdi.
Dansları eskiden джэгуакIуэ yönetirdi: sözlüğün deyişiyle aynı anda dans yöneticisi, şakacı, doğaçlama şarkıcı ve müzisyen olan gezgin bir sanatçı. Bir de düğün şarkıları vardı: хьэгъуэлIыгъуэ уэрэд. Dansların kendisi için Çerkes dansı rehberini okuyun.
Düğünden sonra
Yeni evlilerin kendi odası, лэгъунэ, olurdu ve gelinin akrabaları odanın nasıl döşendiğini görmeye gelirdi. Gelin baba evinden çeyiz hediyeleri, пхъуантэдэлъ, yani kelimesi kelimesine “sandıkta duran”, getirir ve kocasının ailesine hediyeler, нысэтын, verirdi. Yeni evinde ilk kez dikiş dikmeye oturduğunda onun onuruna undan, tereyağından ve şekerden tatlı bir yemek yapılırdı: мастэхьэлыуэ.
Yeni gelin, нысэ, kocasının ailesine karşı saygılı bir mesafe korurdu. Eskiden kocasının, kayınpederinin, kayınvalidesinin ve kayınbiraderlerinin adlarını söylemez, kayınbiraderine başka, çoğu zaman sevgi dolu bir adla seslenirdi. Gelenek olarak kocasının anne babasıyla ilk tanışmada, gelin onlarla konuşmaya başlasın diye sembolik bir ödeme yapılırdı. Gelinin baba evine ilk ziyaretinin de bir adı vardı: пэшэж. Soylu ailelerde gelinin yanında aylarca bir yardımcı ve danışman, жэмхэгъасэ, kalırdı; gelin yeni evine alışana kadar.
Her evlilik görücülerle başlamazdı. Sözlük kaçarak evlenmeyi de kaydediyor: кIуасэ, ailesinin haberi olmadan evlenen kızdır.
Circassian uygulamasında evlilik ve düğün üzerine dört kısa Xabze dersi ve bir düğünde duyduğunuz kelimeleri öğrenmek için Kabardeyce ve Adigece kurslar var.
Kabardeyce ve Adigecede düğün kelimeleri
Yukarıdaki adetler Kabardey adetleri. İşte birkaç kelime, iki lehçede birden:
| Anlam | Kabardeyce | Adigece |
|---|---|---|
| düğün | хьэгъуэлIыгъуэ | нысэщэ джэгу |
| damat | псэлъыхъу | псэлъыхъу |
| görücü | лIыкIуэ | лIыкIо |
| dans, eğlence, oyun | джэгу | джэгу |
| misafir | хьэщIэh'eşç'e | хьакIэhak'e |
iPhone ve Android’de ücretsiz
Düğünlerin dilini öğrenin
Kabardeyce veya Adigece kısa dersler, Çerkes gelenekleri üzerine Xabze dersleri ve dünyanın her yerinden Çerkesler.
App Store'da 4,9 100+ ülkeden 53.000+ kişi
Çerkes düğünü: sık sorulan sorular
Çerkesçede düğüne ne denir?
Kabardeycede düğün хьэгъуэлIыгъуэ’dir, gelinin damadın evine getirilmesi ise нысашэ. Adigecede düğün нысэщэ джэгу’dur.
Çerkes düğününde damat neden ortada yok?
Eski Kabardey adetine göre damat düğün bitene kadar bir akrabasının ya da arkadaşının evinde kalır, sonunda щауэишыж denen bir törenle eve getirilirdi.
псэлъыхъу ne demek?
псэлъыхъу, Kabardeyce ve Adigecede “damat” demek; Kabardey sözlüğü kelimeyi “can arayan” diye açıklıyor.
Çerkes düğünlerindeki şapka oyunu nedir?
Gelin tarafının atlıları dikkatsiz bir misafirin şapkasını kapar; sahibi geri alamazsa şapka kapanda kalırdı.
Gelinin duvağını kim kaldırır?
Düğün töreni sırasında щхьэтех denen bir erkek gelinin duvağını, щхьэтепхъуэ’yu kaldırırdı.
Çerkesler başlık parası öder miydi?
Eskiden damat tarafı başlık parası, уасэ, öderdi; bu kelime bugün sadece “fiyat” demek. Gelini kapıdan çıkarmak için ödenen куэбжэдэнэ gibi sembolik ödemeler de vardı.
Kaynaklar
- M.L. Apajev, C.N. Kokov, Kabardino-çerkessko-russkiy slovar (Kabardey-Çerkes–Rusça Sözlük, yaklaşık 27.000 kelime), ed. B.Ç. Bijoyev, Nalçik: Elbrus, 2008. Düğünle ilgili maddeler s. 73, 81, 86, 93, 112, 149, 182, 191, 213, 221, 236, 291, 311, 312, 316, 338, 341, 342, 354, 357, 364, 376, 379, 386, 387, 428, 443, 453, 534, 580, 581, 582, 594 ve 655’te.
- Adigece sözlük, dovlet.info: нысэщэ джэгу, псэлъыхъу, лIыкIо, джэгу. İki lehçede “misafir”: Circassian uygulamasının dersleri.
Daha fazlasını ister misiniz?
Uygulamada Çerkes gelenekleri üzerine 64 kısa ders var, bunların dördü düğünler hakkında. Ayrıca bu geleneklerin dilini öğrenebileceğiniz Kabardeyce veya Adigece bir kurs da var.
Ücretsiz indir100+ ülkeden 53.000+ kişi
