“Çerkes güzelliği” yüzyıllardır süren bir kalıp yargıdır. Avrupa’da, Orta Doğu’da ve Amerika’da yazarlar Çerkes kadınlarını, daha az da olsa erkeklerini, olağanüstü güzel diye anlattı. Bu ün Geç Orta Çağ’a uzanır, Osmanlı dünyasında büyüdü ve 18. yüzyıldan itibaren Batı şiirinin, resminin, hatta reklamlarının bir parçası oldu. Büyük kısmı köle ticaretiyle iç içe olduğu için Çerkesler açısından karmaşık bir mirastır.
Tarihsel referanslar
Fikir eskidir. Cenovalı İtalyan tüccarlar Geç Orta Çağ’da Çerkes kıyılarına gidip gelirdi ve Çerkes kadınlarının ünü o zaman bile yerleşmişti. Orta Doğu’dan Balkanlar’a halk türküleri onların güzelliğini anlatır; daha az sayıda yazı aynı şeyi Çerkes erkekleri için söyler.
18. yüzyılda bu ifade Batı edebiyatına girdi. Voltaire 1734’te Felsefe Mektupları’nda (XI. mektup, “Aşı Üzerine”) Çerkes kadınlarını ve güzelliklerini yazdı. Henry Fielding’in Tom Jones’unda (1749) “en parlak Çerkes güzeli” (the brightest Circassian beauty) geçer. Lord Byron’ın Don Juan’ında (1818–1824) bir Çerkes kızın satıldığı bir köle pazarı anlatılır. Avrupa ve Kuzey Amerika’nın şairleri ve ressamları “Çerkes güzeli”ni bir kadın güzelliği ideali yaptı.
Kelime bilime bile ulaştı. Alman bilginler Christoph Meiners (1785) ve Johann Friedrich Blumenbach (1795) “Kafkas” adını bir ırk kategorisine verdiğinde, Avrupalılar zaten Kafkasya’nın iki halkı olan Çerkesleri ve Gürcüleri dünyanın en güzel insanları sayıyordu.
Osmanlı bağlantısı
Bu ünü en çok Osmanlı dünyası yaydı. Osmanlı padişahlarının birçok eşi ve annesi Çerkesti; aralarında Mahidevran, Şevkefza Sultan ve Rahime Perestu Sultan da var. Çerkes kadınları İran’da Safevî ve Kaçar saraylarında da yaşadı. Birçoğu oraya köle olarak geldi ve Batı’da haremdeki Çerkes kadını Oryantalist resmin klişe figürlerinden biri oldu.
“Çerkes güzelliği” hikâyesinin büyük kısmını, Çerkes kadınlarını alıp satanlar yazdı. Bu yüzden bu iltifat bugün birçok Çerkesin içine sinmez.
Barnum’un “Çerkes güzelleri”
1860’larda Amerikalı şovmen P. T. Barnum, Çerkes güzeli olduğunu iddia ettiği kadınları sergiledi. Kocaman kıvırcık saçları vardı ve bu saç modeli daha önceki hiçbir Çerkes kadını resminde görülmemişti; kısa sürede başka sanatçılar da onu taklit etti. “Çerkes güzeli” 19. yüzyılın sonuna kadar Amerikan panayır gösterilerinin değişmez numarası oldu: bir halkın portresi değil, şov dünyasının icadı.
Xabze’de güzellik standardı
Çerkes kültürünün içinde insanın nasıl durduğu, nasıl göründüğü kadar önemliydi. Çerkes davranış kuralları olan Xabze, açık ve nazik konuşmaya değer verir; gevezeliği, alaycılığı ve böbürlenmeyi, kişinin kendi cesaretiyle övünmesini bile hoş karşılamaz. İdeali Adigage, yani “Çerkeslik”tir: vakar, ölçülülük ve saygı. Daha fazlası: Xabze, Çerkes ahlak kuralları.
Bu, kıyafette de görülür: erkeklerde vücuda oturan çerkeska, kadınlarda uzun elbise; genç kızlar ergenlikten evlenene kadar deri bir korse giyerdi. Dansta ustalığın zirvesi parmak uçlarında yapılan danstır ve en çok İslamey’de görülür. Daha fazlası: Çerkes kıyafetleri ve Çerkes dansı.
Modern bakış
“Çerkes güzelliği” kalıbı, Çerkeslerden çok onu yazanları anlatır. Onu Cenovalı tüccarlar, Osmanlı sarayları, Avrupalı şairler ve Amerikalı bir şovmen biçimlendirdi ve büyük kısmı köle ticaretinden doğdu. Tek başına okunduğunda bütün bir halkı bir görünüşe indirger.
Yine de birçok okur için bu ifade Çerkes kültürüne açılan ilk kapıdır. Arkasında kendi dili (Kabardeyce ve Adigece), kendi davranış kuralları, kendi dansları, müziği ve isimleri ve milyonlarca kişilik bir diasporası olan bir halk var. Çerkesler kimdir?, Çerkes kız isimleri ya da tarihteki ünlü Çerkesler ile başlayın.
iPhone ve Android’de ücretsiz
Çerkes dili ve kültürü tek bir uygulamada
Kabardeyce ve Adigece dersler, Habze kültür dersleri, kitap, film ve müzik kütüphanesi ve konuşabileceğiniz dünyanın her yerinden Çerkesler.
App Store'da 4,9 100+ ülkeden 50.000+ kişi
Çerkes güzelliği: sorular
“Çerkes güzelliği” nedir?
Çerkes kadınlarının (daha az da olsa erkeklerinin) olağanüstü güzel olduğuna dair yüzyıllık bir kalıp yargı. Orta Doğu ve Balkan türkülerinde, Osmanlı tarihinde ve Batı edebiyatı ile resminde görülür.
Çerkesler neden güzel sayıldı?
Bu ün, Cenovalı tüccarların Çerkes kıyılarına gittiği Geç Orta Çağ’a uzanır ve birçok Çerkes kadınının haremlerde yaşadığı Osmanlı dünyasında büyüdü. 18. yüzyıldan itibaren Avrupalı şairler ve ressamlar onu bir güzellik ideali yaptı.
Osmanlı padişahlarının anneleri Çerkes miydi?
Osmanlı padişahlarının birçok eşi ve annesi Çerkesti; aralarında Mahidevran, Şevkefza Sultan ve Rahime Perestu Sultan var.
Barnum’un “Çerkes güzelleri” kimdi?
P. T. Barnum’un 1860’larda Çerkes diye sergilediği sanatçılar. Kıvırcık kabarık saçları daha önceki Çerkes resimlerinde hiç görülmemişti.
“Kafkas” ırk adı Çerkeslerden mi gelir?
Kafkasya’dan gelir. Christoph Meiners (1785) ve Johann Friedrich Blumenbach (1795) bu adı bir ırk kategorisine, Avrupalıların Kafkasya halkları Çerkesleri ve Gürcüleri en güzel insanlar saydığı bir dönemde verdi.
Xabze güzellik hakkında ne der?
Xabze davranışa değer verir: açık ve nazik konuşma, ölçülülük, alçakgönüllülük ve vakar. Gevezelik, alaycılık ve böbürlenme hoş karşılanmaz.
Kaynaklar
- Vikipedi (İngilizce), “Circassian beauty”. en.wikipedia.org/wiki/Circassian_beauty
- Vikipedi (İngilizce), “Caucasian race”. en.wikipedia.org/wiki/Caucasian_race
- Vikipedi (İngilizce), “Letters on the English”. en.wikipedia.org/wiki/Letters_on_the_English
- Vikipedi (İngilizce), “Adyghe Khabze”. en.wikipedia.org/wiki/Adyghe_Khabze
- Vikipedi (İngilizce), “Circassian dance”. en.wikipedia.org/wiki/Circassian_dance
- Vikipedi (Rusça), «Адыги» (giyim). ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D1%8B%D0%B3%D0%B8
Daha fazlasını ister misiniz?
Uygulamada Çerkes kültürü ve Xabze üzerine 64 kısa ders var. Ayrıca bu kültürün dilini öğrenebileceğiniz Kabardeyce veya Adigece bir kurs da var.
Ücretsiz indir100+ ülkeden 50.000+ kişi
