Kabardey alfabesinde 59 harf vardır: Rus Kiril alfabesi, palochka (Ӏ) ve iki, üç ya da dört işaretle yazılan 25 harf; Гъ, Кхъ ve Кхъу gibi bu harfler ayrı harf sayılır. Alfabe bugünkü biçimini 1938’de aldı.
Kabardeyce ya da Doğu Çerkesçesi Kabardey-Balkar’da ve Karaçay-Çerkes’te, Türkiye’de de birçok Çerkes ailesinde konuşulur. Aşağıda alfabenin tamamı var: her harfin Circassian uygulamasının alfabe kursundan, ana dili Çerkesçe olan birinin kaydı, Uluslararası Fonetik Alfabe (IPA) ile sesi ve kontrol edilmiş bir kelime varsa o harfi kullanan bir örnek.
59 harfin tamamı
Her ses, Circassian uygulamasından ana dili Çerkesçe olan birinin kaydıdır; Ъ ve Ь’nin kendi sesi yoktur, Ё, Ъ ve Ь yalnızca alıntı kelimelerde geçer. IPA: Vikipedi’deki Kabardey alfabesi tablosu. Örnek kelimeler uygulamanın öğrettiği kelimelerdir ve her biri Kabardeyce–Rusça sözlükle (Apajev ve Kokov, 2008) ya da senaryolarını ana dili Çerkesçe olan birinin incelediği uygulamanın sesli kursuyla doğrulandı; böyle bir kelimesi olmayan harflerde örnek yoktur.
Dinleme testi: bu hangi harf?
Bu, uygulamanın kendi alfabe sorularından biri: dinleyin, sonra harfi seçin. On tur; birbirine benzeyen harfler birlikte çıkar.
Test için JavaScript gerekli.
Uygulamanın alfabe kursunda bu soru üç başka soruyla birlikte gelir (harfi görüp sesini seçmek, harfi Latin yazımıyla eşleştirmek, sesi duyup altı harf arasından seçmek) ve aralıklı tekrar harfleri tekrar için geri getirir.
Kabardey alfabesini yazdırın
Bütün alfabe tek sayfada, yazdırmaya hazır.
- 59 harfin tamamı sırasıyla, büyük ve küçük
- 53 harf için resimli, kontrol edilmiş bir örnek kelime
- Bu sayfayı açan bir QR kod: herkes harfleri dinleyebilir
- A4, ücretsiz: sınıf, buzdolabı ya da ilk ders için
Rusçada olmayan harfler
Sovyetler Birliği’nde hazırlanan birçok Kiril alfabesi gibi Rus daktilosundaki harflerle yetinir ve Rusçada olmayan sesleri harf birleşimleriyle yazar; tek ekleme palochkadır. İşin çoğunu birkaç işaret görür:
| Tek başına Ӏ | Ӏ [ʔ] Gırtlak vuruşu [ʔ]: boğazda kısa bir kesilme, Amerikan İngilizcesindeki “button” kelimesinin tt’si gibi. |
|---|---|
| Harf + Ӏ | КӀ [t͡ʃʼ] / [kʲʼ]КӀу [kʷʼ]ЛӀ [ɬʼ]ПӀ [pʼ]ТӀ [tʼ]ФӀ [fʼ]ЦӀ [t͡sʼ]ЩӀ [ɕʼ] Ejektifler: gırtlak kapalıyken söylenir, küçük bir patlamayla bırakılır. |
| Harf + у | Гу [ɡʷ]Гъу [ʁʷ]Ку [kʷ]КӀу [kʷʼ]Къу [qʷ]Кхъу [q͡χʷ]Ху [xʷ]Хъу [χʷ]Ӏу [ʔʷ] Dudaklar yuvarlanarak söylenir, arkasından bir w gelir gibi (IPA’daki ʷ). |
| Harf + ъ | Гъ [ʁ]Къ [q]Кхъ [q͡χ]Лъ [ɬ]Хъ [χ] Гъ, Къ, Хъ ve Кхъ, Г, К ve Х’ten daha geride, küçük dilde çıkar; Лъ [ɬ] ötümsüz bir l’dir, Galce ll gibi. |
| Harf + ь | Жь [ʑ]Хь [ħ] Жь [ʑ] yumuşak bir j’dir; Хь [ħ] boğazın derininden gelen güçlü, nefesli bir h’dir. |
| İki harf, tek ses | Дж [d͡ʒ] / [ɡʲ]Дз [d͡z] Дж [d͡ʒ] “cep” kelimesindeki c’dir; Дз [d͡z] bitişik bir dz’dir. |
| Э ve А | А [aː]Э [a] Э kısa bir [a], А uzun bir [aː] sesidir. Kabardeycede en fazla üç temel ünlü vardır: [ə] (Ы), [a] (Э) ve [aː] (А); Е, И, О, У ve Я bir ünlüyü bir й [j] ya da у [w] sesiyle birlikte gösterir. |
Palochka: Ӏ, “küçük çubuk”
Palochka (Rusça палочка, “küçük çubuk”) 1930’ların sonunda Kiril alfabesine girdi; önce 1 rakamı olarak yazıldı. Kabardeycede ayrı bir harftir, gırtlak vuruşu [ʔ], ve 9 harfin daha içinde yer alır: КӀ, КӀу, ЛӀ, ПӀ, ТӀ, ФӀ, ЦӀ, ЩӀ, Ӏу.
Çoğu klavyede palochka yoktur; bu yüzden yerine çoğunlukla 1 rakamı ya da büyük I yazılır; Circassian uygulamasının derslerinde de I kullanılır. Unicode’da U+04C0’dır (daha seyrek küçük biçimi U+04CF). Gerçeğini buradan kopyalayın:
Kabardey ve Adige harfleri karşılaştırması
Kabardey ve Adige alfabelerinin 54 ortak harfi var. Kabardeycede Adigecede olmayan 5 harf vardır:
Кхъ [q͡χ]Кхъу [q͡χʷ]ФӀ [fʼ]Ху [xʷ]ЩӀ [ɕʼ]Adigecede Kabardeycede olmayan 12 harf vardır:
Дзу [d͡ʐʷ]Жъ [ʐ]Жъу [ʐʷ]ПӀу [pʷʼ]ТӀу [tʷʼ]Цу [t͡ʂʷ]Чъ [t͡ʂ]ЧӀ [t͡ʂʼ]Шъ [ʂ]Шъу [ʂʷ]ШӀ [ʂʼ]ШӀу [ʂʷʼ]Kabardey alfabesinde Э ikinci sıradadır, А’nın hemen ardından; Adige alfabesinde ise sona yakın, Ь’den sonra gelir, Rusçadaki gibi.
Bakınız: Adige alfabesi ve iki dil arasındaki farklar.
Kabardey yazısının kısa tarihi
- 1825Şora Nogma (Nogmov) Arap harfleriyle 42 harflik bir Kabardey alfabesi hazırlar.
- 1865Kazi Atajukin, Peter Uslar’ın Kiril alfabesiyle Tiflis’te bir Kabardey alfabe kitabı yayımlar.
- 1908Nuri Tsagov’un Arap harfli alfabesi; 1910’larda bu alfabeyle bir alfabe kitabı dahil kitaplar basılır.
- 1923–1924B. Huranov’un N. F. Yakovlev’in önerileriyle düzelttiği Latin alfabesi resmîleşir; kitap, gazete ve okullarda kullanılır.
- 1930Yeniden düzenlenmiş Latin alfabesi, 1936’ya kadar kullanılır.
- 1936Kabardeyce Kiril alfabesine geçer: Tuta Borukayev’in çok kesme işaretli alfabesi.
- 1938N. F. Yakovlev’in başkanlığındaki bir komisyon onu bu sayfadaki alfabeye dönüştürür.
- BugünTürkiye’de Çerkesler en çok Kiril alfabesiyle yazar; ADDER derneğinin Latin alfabesi 2010’ların ortasından beri okul ders kitaplarında kullanılıyor.
Alfabeyi uygulamada öğrenin
Circassian uygulamasının Kabardey alfabe kursu 15 kısa dersten oluşur ve siz öğrenirken her harfin kaydını çalar. Yukarıdaki 59 harfi ve resmî Kabardey alfabesinde bulunmayan bir Adige harfi olan ЧӀ’yi öğretir; uygulamanın 60 harf saymasının nedeni budur. Alfabeden sonra, bu sayfadaki örnek kelimelerin geldiği dil dersleri başlar.
Sorular
Kabardey alfabesinde kaç harf var?
59. Гъ ya da Кхъу gibi iki ila dört işaretle yazılan harfler tek harf sayılır. Circassian uygulaması 60 harf öğretir: bu 59 harf ve ЧӀ.
Kabardey alfabesinin sırası nedir?
А, Э, Б, В, Г, Гу, Гъ, Гъу, Д, Дж, Дз, Е, Ё, Ж, Жь, З, И, Й, К, Ку, КӀ, КӀу, Къ, Къу, Кхъ, Кхъу, Л, Лъ, ЛӀ, М, Н, О, П, ПӀ, Р, С, Т, ТӀ, У, Ф, ФӀ, Х, Ху, Хь, Хъ, Хъу, Ц, ЦӀ, Ч, Ш, Щ, ЩӀ, Ы, Ъ, Ь, Ю, Я, Ӏ, Ӏу.
Ӏ harfi nedir?
Palochka; büyük I’ya ya da 1 rakamına benzeyen bir Kiril harfi. Tek başına gırtlak vuruşudur [ʔ]; КӀ, ЛӀ, ПӀ, ТӀ, ФӀ, ЦӀ ve ЩӀ’de ejektif bir sesi gösterir. Yerine çoğunlukla 1 ya da I yazılır.
Kabardeyce Kiril mi, Latin harfleriyle mi yazılır?
1936’dan beri Kiril, bugünkü biçimiyle 1938’den beri. 1923–1936 arasında Latin alfabesi kullanıldı, daha önce Arap harfli alfabeler denendi. Türkiye’de okul ders kitaplarında bir Latin alfabesi (ADDER) de kullanılıyor.
Adige alfabesinden farkı ne?
Adigecede 66, Kabardeycede 59 harf var; 54’ü ortak. ФӀ, ЩӀ, Кхъ, Кхъу ve Ху yalnız Kabardeycede; Шъ, Чъ ve Жъ gibi 12 harf yalnız Adigecede var.
Kabardey alfabesini yazdırabilir miyim?
Evet. Bu sayfadaki ücretsiz tablo (PDF, A4) 59 harfin tamamını, örnek kelimeleri ve kayıtlarla bu sayfayı açan bir QR kodu içerir.
iPhone ve Android’de ücretsiz
Çerkesçe okumayı öğrenin
Her harfi ana dili Çerkesçe olan birinin seslendirdiği kısa alfabe dersleri, ardından kelimeler, ifadeler ve bir yapay zekâ öğretmen.
App Store'da 4,9 100+ ülkeden 50.000+ kişi
Kaynaklar
- Circassian uygulaması: Kabardey alfabe kursu (15 derste 60 harf; her harf ana dili Çerkesçe olan biri tarafından seslendirildi), dersler ve sesli kurs, Ekim 2026.
- Apajev, M. L., Kokov, J. N. Kabardeyce–Rusça Sözlük. Nalçik: Elbrus, 2008 (örnek kelimeler: пэ (s. 347), вагъуэ (s. 52), жыг (s. 115), гу (s. 57), гъатхэ (s. 64), гъуэжь (s. 81), дыгъэ (s. 91), джэду (s. 93), бдзэжьей (s. 41), жэм (s. 112), жьы (s. 125), шей (s. 569), махуэку (s. 317), тхьэкӀумэ (s. 435), къуэ (s. 280), кхъуей (s. 289), лы (s. 294), мэл (s. 320), нэ (s. 334), псы (s. 366), пӀэ (s. 388), сабий (s. 396), унэ (s. 453), фо (s. 464), фӀыцӀэ (s. 474), хы (s. 496), хужь (s. 523), хьэ (s. 533), пхъу (s. 376), цы (s. 555), щӀы (s. 102), бгы (s. 37), Ӏэ (s. 637), Ӏуданэ (s. 650)).
- Uygulamanın sesli kursu (Başlangıç), senaryoları ana dili Çerkesçe olan biri inceledi (örnek kelimeler: анэ, бзу, жыг, гъатхэ, дыгъэ, джэду, еджапӀэ, жэм, жьы, зы, ин, шей, махуэку, кӀыхь, къалэ, кхъуей, лы, лъакъуэ, плӀы, нэ, нобэ, псы, мыр, сабий, тхылъ, тӀу, унэ, хужь, хьэ, хъыджэбз, пхъу, цӀыкӀу, шы, щы, Ӏэ).
- Vikipedi (Rusça): Кабардино-черкесская письменность, sürüm 154921035: modern alfabe ve harf sırası (1984 tarihli «Адыгэбзэ» alfabe kitabına göre), tarihçe.
- Vikipedi (İngilizce): Kabardian language, sürüm 1369231926: IPA ile 59 harflik tablo, alıntı kelime harfleri, 1936 ve 1938.
- Vikipedi (İngilizce): Palochka, sürüm 1376305552.
Günde birkaç dakikayla Çerkesçe öğrenin
Kısa Kabardeyce veya Adigece dersleri. Kelimelerin telaffuzunu dinleyin, alfabeyi öğrenin ve size Çerkesçe cevap veren yapay zeka öğretmeniyle pratik yapın.
Ücretsiz indir100+ ülkeden 50.000+ kişi
