Kabardeyler (Kabardeyce: Къэбэрдей) Çerkes boylarının en büyüğüdür. Çoğu, 2021 nüfus sayımında nüfusun %60’ını oluşturdukları Kabardey-Balkar’da yaşar; birçok aile de Türkiye’de, özellikle Kayseri’deki Uzunyayla platosundadır. Kabardeyce, yani Doğu Çerkesçesi konuşurlar.
Adları
Bütün Çerkesler gibi Kabardeyler de kendilerine Adıge der; boy olarak adları Къэбэрдей. Diğer Çerkes boyları ve Abazalar onlara Kabartay der; Rusçada кабардинцы diye anılırlar.
Sovyet döneminde Çerkesler dört ayrı adla kaydedildi: Kabardey-Balkar’da Kabardey, Karaçay-Çerkes’te Çerkes, Adige Cumhuriyeti’nde Adigey ve Krasnodar’da Şapsığ. İngilizce Vikipedi’nin Kabardeyler maddesi bu dört grubun tek bir halk olduğunu ve Karaçay-Çerkes’teki Çerkeslerin çoğunlukla Kabardey ve Besleney boylarından geldiğini belirtir.
Kabarda, Kabardey yurdu
Tarihî yurt, Kuzey Kafkasya’nın orta kesimindeki, Büyük ve Küçük Kabarda olarak ikiye ayrılan Kabarda’dır; bugünkü Kabardey-Balkar onun bir bölümünü kapsar. Aşağıdaki, 19. yüzyılın ilk çeyreğini gösteren haritada Kabarda doğudaki büyük bölgedir.
Kabardeyler bugün nerede yaşıyor
Rusya’nın 2010 nüfus sayımı 517 bin Kabardey saydı. Çoğu Kabardey-Balkar’da yaşar; diğerleri Karaçay-Çerkes’te, Krasnodar ve Stavropol’de, Adige Cumhuriyeti’nde ve Kuzey Osetya’nın Mozdok ilçesindedir.
Türkiye’deki birçok Çerkes ailesi Kabardeydir: 19. yüzyılda, özellikle 1860’larda Kafkasya’dan Osmanlı İmparatorluğu’na göç eden ailelerin torunlarıdır. En bilinen yer Kayseri’deki Uzunyayla platosudur; Balıkesir, Düzce, Eskişehir, Çorum, Samsun ve Tokat’ta da Kabardey köyleri vardır. Kabardeyler Ürdün, Suriye, Lübnan ve Suudi Arabistan’da, Almanya’da ve Kuzey Amerika’da da yaşar. Ayrıntılar: Türkiye’deki Çerkesler ve Kabardey-Balkar.
Yazı ve edebiyat
Kabardeycenin önce Arap harfli, sonra Latin alfabeleri oldu; 1936’dan beri Kiril harfleriyle yazılıyor ve bugünkü alfabe 1938’den beri kullanılıyor. Modern edebî dil 1920’lerde oluştu; Rusça Vikipedi modern Kabardey edebiyatının kurucusu olarak şair Ali Şogentsukov’u anar. 59 harfin tamamı, ana dili Çerkesçe olan birinin sesiyle: Kabardey alfabesi.
Ağız ve hangi kursu seçmeli
Kabardeyler Kabardeyce, yani Doğu Çerkesçesi konuşur. Adigeceye (Batı Çerkesçesi) o kadar yakındır ki bazı dilbilimciler ikisini tek bir dilin lehçeleri sayar.
Bu yüzden seçilecek kurs Kabardeyce (Doğu Çerkesçesi): Circassian uygulamasıyla Kabardeyce öğrenin.
Uygulamada diğer Kabardeyleri bulun
Circassian uygulamasında ailenizin boyunu profilinize, Köken alanına ekleyebilirsiniz. Aramadaki Kabile filtresi (herkes için ücretsiz) aynı boyu seçen kişileri gösterir; böylece diğer Kabardeyleri bulabilir, onlara yazabilir ve birlikte öğrenebilirsiniz.
Diğer boylar
Sorular
Kabardeyler Çerkes midir?
Evet. On iki Çerkes boyundan biri, hem de en büyüğüdür; bütün Çerkesler gibi kendilerine Adıge derler.
Kabardeyler nerede yaşar?
En çok Kabardey-Balkar’da; ayrıca Karaçay-Çerkes, Krasnodar ve Stavropol, Adige Cumhuriyeti ve Kuzey Osetya’da; Türkiye’de (özellikle Kayseri Uzunyayla), Ürdün, Suriye, Almanya ve Kuzey Amerika’da.
Kabardeyler hangi dili konuşur?
Kiril harfleriyle yazılan Kabardeyce, yani Doğu Çerkesçesi. Circassian uygulamasında tam bir Kabardeyce kursu var.
Kaç Kabardey var?
Rusya’nın 2010 sayımı Rusya’da 517 bin Kabardey saydı; Kabardey-Balkar’da 2021’de nüfusun %60’ını oluşturuyorlardı. Diaspora için güvenilir bir sayı yok.
Karaçay-Çerkes’teki Çerkesler Kabardey mi?
Çoğunlukla evet: İngilizce Vikipedi’ye göre buradaki Çerkesler çoğunlukla Kabardey ve Besleney boylarındandır.
iPhone ve Android’de ücretsiz
Boyunuzun dilini konuşun
Sesli Kabardeyce ya da Adigece dersleri, Xabze kursu ve konuşabileceğiniz kendi boyunuzdan insanlar.
App Store'da 4,9 100+ ülkeden 50.000+ kişi
Kaynaklar
- Vikipedi (İngilizce): Kabardians, sürüm 1375320450.
- Vikipedi (Rusça): Кабардинцы, sürüm 154327529.
- Vikipedi (Türkçe): Kabardeyler, sürüm 37286609.
- Circassian uygulaması: profildeki Köken alanının boy listesi (src/data/origins.ts) ve arama filtreleri, Ekim 2026.
- Harita: Liptink0, “Blank locator map of Circassia 1820s”, Wikimedia Commons, CC0 (S. Hotko, «Открытие Черкесии. Картографические источники XIV–XIX вв.» esas alınarak).
Dünyanın dört bir yanındaki Çerkeslerle tanışın
Türkiye, Ürdün, Rusya ve daha birçok ülkedeki Çerkeslerle sohbet edin ve onlarla birlikte, kısa günlük derslerle Kabardeyce veya Adigece öğrenin.
Ücretsiz indir100+ ülkeden 50.000+ kişi
